Connect with us

Politiek Binnenland

Het tij is voorbij voor de VVD van Mark Rutte

Published

on

rutte peiling kabinet

Mark Rutte lijkt zijn beste tijd te hebben gehad. Zijn VVD laat zich ook voor het eerst sinds langere tijd als een verdeelde partij kennen. Het enige goede nieuws voor de VVD is, dat concurrent CDA in nog grotere problemen verkeert.

Na de verkiezingen van 17 maart 2021 waren er tenminste drie aanwijzingen dat Mark Rutte over zijn hoogtepunt lijkt te zijn als premier en als VVD-leider. Twee weken na de verkiezingen stemde alleen zijn eigen partij tegen een motie van afkeuring tegen zijn persoon. De formatie van Rutte IV brak alle lengterecords. En op 11 juni van dit jaar stemden Ruttes eigen partijleden in meerderheid tegen stikstofbeleid dat een VVD-minister de dag ervoor had aangekondigd. Misschien was Mark Rutte beter niet opgegaan voor een vierde termijn.

Na een paar keer gaat het vaak mis

In Duitsland hadden vier bondkanseliers een vierde termijn: Konrad Adenauer, Helmut Kohl en Angela Merkel – alle drie namens de christendemocratische CDU. Voor alle drie was de vierde termijn minder dan de eerdere. De CDU belandde in de oppositie na de vierde termijnen van Kohl en Merkel. Die laatste behaalde bij haar laatste lijsttrekkerschap in 2017 het op een-na-laagste verkiezingsresultaat voor haar partij tot dan.

Voor de vierde keer aantreden als kandidaat-premier is ook in andere democratische landen uitzonderlijk. De derde termijn gaat het vaker mis. De Britse premier Margaret Thatcher moest najaar 1990 aftreden als premier en partijleider van de Britse Conservatieve Partij. In Nederland ging Ruud Lubbers zijn derde termijn als premier naast zijn schoenen lopen, wat ook buiten Nederland verkeerd viel.

Jan Peter Balkenende won drie achtereenvolgende Kamerverkiezingen (2002, 2003, 2006), besefte kennelijk dat hij het daar beter bij kon laten. Maar toen hij na een mislukte poging voorzitter van de Europese Raad te worden zich liet overhalen toch nog eens lijsttrekker van het CDA te worden leed hij een desastreuze nederlaag en trok zich terug uit de politiek.

Het was begrijpelijk dat Helmut Kohl na de Duitse hereniging (1990) nog een keer aantrad. Maar ook hij ging zich in die derde termijn onmisbaar wanen. Ook buiten Duitsland: hij dacht de enige te zijn die Oost- en West-Europa kon verenigen en de invoering van de euro in goede banen kon leiden.

Het is begrijpelijk dat een premier voor een derde termijn opgaat als eerder een van de eerste kabinetten voortijdig viel, zoals toen Geert Wilders voorjaar 2012 zijn gedoogsteun voor het eerste kabinet-Rutte introk. Maar in het algemeen doen premiers er goed aan om na twee volledige termijnen het stokje door te geven. Een topfunctie houdt niemand eeuwig vol. Amerikaanse en Franse presidenten mogen anno 2022 niet voor niets hooguit twee termijnen aanblijven.

Meestal gaat het na een jaar of tien fout

Was het voor de VVD beter geweest als ze in 2021 een andere lijstrekker had gehad? Dat zullen we nooit weten. Maar: met of zonder Mark Rutte lijkt het risico van een verkiezingsnederlagen voor de VVD nu aanzienlijk. In het algemeen lijken partijen in democratische landen hooguit 10-15 jaar ononderbroken de grootste te blijven. John Major wist als opvolger van Thatcher nog de verkiezingen van 1992 te winnen, maar in 1997 belandden de Conservatieven alsnog in de oppositie.

De Rutte-biografie van NRC-journalist Petra de Koning (2020) beschrijft hoe de VVD in 2010 grootste partij werd. De verkiezingscampagne draaide vooral om lijsttrekker Rutte. De campagneleuzen waren aangepast aan de uitkomsten van kiezersonderzoek. Op grond van dit succes werd deze manier van campagnevoeren herhaald.

Begin dit jaar verscheen het boek De prijs van de macht van NOS-verslaggever Wilma Borgman. Borgman volgt als parlementair verslaggever de VVD sinds begin 2002, dus nu zo’n twintig jaar.

Een derde boek dat de veranderingen binnen de partij vastlegt is Liberale Lessen. Macht en onmacht van de VVD (2019) van Gerry van der List. Tot hij redacteur werd bij Elsevier Weekblad werkte Van der List ruim een decennium voor de TeldersStichting, het wetenschappelijk bureau van de VVD. De drie boeken schetsen samen het beeld dat sinds 2010 bij de VVD-top alles draait om campagnes. Leden doen er niet meer toe.

Borgman beschrijft hoe leden stap voor stap minder te vertellen kregen binnen de VVD. Op het verkiezingscongres van begin 2002 werd nog twee dagen vergaderd over honderden moties. Najaar 2018 werden de congressen vervangen door ‘festivals’. De sfeer aldaar werd treffend geschetst door Van der List. Van inhoudelijk debat was geen sprake meer.

Borgman schetst hoe dit proces plaatsvond. Bij het lijsttrekkersreferendum van voorjaar 2006 won Rutte met 51 tegen 46 procent van tegenkandidaat Rita Verdonk. Bij de vervroegde Tweede Kamerverkiezingen later dat jaar werden nadrukkelijk ook aanhangers van Rita Verdonk op de kandidatenlijst geplaatst. Toen Verdonk meer voorkeursstemmen haalde dan Rutte, volgde een machtsstrijd die uiteindelijk werd gewonnen door Rutte.

Een centraal geleide partij

In 2008 werd Ivo Opstelten partijvoorzitter (2008-2010). Die zorgde ervoor dat in 2010 enkel Rutte-loyalisten op de lijst kwamen, met Verdonk-fan Fred Teeven als enige uitzondering. ‘Geen experimenten, geen ongelukken.’

Opvolger als VVD-partijvoorzitter, oud-minister Benk Korthals (2011-2014), begon met het sturen van de leden, zodat die de premier niet voor de voeten konden lopen. Henry Keizer (2014-2017), ook kandidaat van de partijtop, kreeg een rivaal voor het partijvoorzitterschap die meer inspraak wilde voor de regio’s. Als voorzitter schafte Keizer vervolgens de Kamercentrales, waarvan de voorzitters ‘partijbaronnen’ werden genoemd, af, ten gunste van een tandeloze regionale bestuurslaag.

Keizers opvolger Christianne van der Wal (2017-2021) introduceerde de ‘festivals’. Zowel Keizer als van der Wal stelden van de VVD een ‘netwerkpartij’ te willen maken. VVD-leden verloren hun inspraak op het landelijke niveau. Ondertussen merkten ook plaatselijke en provinciale afdelingen dat zij steeds minder gehoor kregen. Leden stemden met de voeten: het ledenaantal daalde.

Meningsverschillen werden weggepoetst

Bij sommige partijen schermen leden en politici met denkers en intellectuelen die zij inspirerend vinden. Bij de VVD gebeurt dit minder. Praktische ervaring, mogelijk bij voorkeur buiten de politiek, wordt meer gewaardeerd.

De voorkeur voor pragmatisme neemt niet weg dat wel degelijk inhoudelijke meningsverschillen bestonden, al bleef het vooral binnenskamers. Achter de schermen bestond bijvoorbeeld verschil tussen degenen die bij voorkeur samenwerken met PvdA en D66 (en de nadruk legden op immateriële kwesties als individualisme, abortus, euthanasie en homo-emancipatie) en degenen die wilden regeren met de christendemocraten (met nadruk op veiligheid en marktwerking). Anders gezegd: een ‘sociaalliberale’ vleugel die het centrum opzocht en een ‘conservatief-liberale’ vleugel die de partij rechts van het midden zag.

Rechts wint de VVD meer

VVD-lijsttrekkers met een rechts-conservatieve uitstraling, zoals Hans Wiegel en Frits Bolkestein, deden het bij verkiezingen over het algemeen beter dan die met een links-liberale uitstraling, waaronder Ed Nijpels, Joris Voorhoeve en Hans Dijkstal. Als staatssecretaris vanaf 2003 had Rutte de indruk gewekt tot de sociaalliberale vleugel te behoren. Dit kan verklaren waarom in 2006 veel leden op de tegenkandidaat stemden (of Verdonk uiteindelijk een geschikte keus zou zijn geweest als voorvechter van de rechtervleugel, is een tweede).

Of was een stem op Verdonk binnen de VVD eerder een tactische stem, omdat leden dachten dat Verdonk bij verkiezingen meer stemmen kon trekken dan Rutte?

Jozias van Aartsen, fractievoorzitter van 2003 tot 2006, concludeerde na de gemeenteraadsverkiezingen van 2006 dat hij het niet in zich had om partijleider te worden. Van Aartsen, die nog had voorgesteld om te fuseren met D66, zag niet graag een rechtse VVD’er als Henk Kamp (die overigens die ambitie niet bleek te hebben) partijleider worden. Hij haalde Rutte over zich te kandideren.

Curieus genoeg heeft Rutte op enkele momenten getoond in te zien, het electoraal eerder van rechts te moeten hebben. Van 2006 tot 2009 presenteerde Rutte zich weliswaar nog als iemand die ook bij D66 had kunnen zitten.

Maar electoraal succes voor Rutte kwam pas, toen hij zich richting (vervroegde) verkiezingen van 2010 een rechts imago aanmat. Tijdens de formatie sprak hij van een (aanstaand) kabinet, waarbij ‘rechts Nederland de vingers kon aflikken’. Dat kabinet zou er ook daadwerkelijk komen als het eerste kabinet-Rutte, van VVD en CDA, gedoogd door de PVV.

De VVD is nu ook zichtbaar verdeeld

Momenteel heeft de VVD meerdere interne scheidslijnen. Beroepspolitici en hun medewerkers tegenover deeltijdpolitici en leden, centrum tegenover rechts en mogelijk nog een derde, regionale scheidslijn. De huidige koers slaat aan bij leden en kiezers uit de as Amsterdam-Den Haag, minder bij de rest van Nederland.

De VVD is een grootstedelijke partij geworden. In het verleden kreeg zij veel stemmen uit slaapgemeenten en uit de provincies Gelderland, Limburg en Noord-Brabant. Met die kennis in het achterhoofd is het roerige partijcongres van 11 juni meer dan een incident. VVD-leden lijken hun partij terug te eisen. Lees en beluister ook de kritiek van de oppositiegroep Klassiek Liberaal.

Rutte uitgewerkt, partij verdeeld

Al met al: het heeft er alle schijn van dat het succes van Mark Rutte na zestien jaar partijleiderschap en bijna twaalf jaar premierschap is uitgewerkt. Historische en internationale vergelijkingen laten zien dat dergelijke termijnen sowieso al een unicum zijn.

Hoewel de VVD het – getuige het eerdere succes van Hans Wiegel en Frits Bolkestein en het succes van Mark Rutte in 2010 – het vooral van het bedienen van rechts georiënteerde kiezers moet hebben, heeft de VVD onder Rutte eerder een D66-achtige koers ingeslagen. Ondertussen verpieterde het debat in zijn partij.

Critici van Rutte werden op een zijspoor gezet en vooral (voormalige) assistenten naar voren geschoven. Nu dat kennelijk niet meer automatisch gepikt wordt is de VVD ook naar buiten toe een zichtbaar verdeelde partij. En verdeeldheid, daar houden kiezers niet van.

De tekenen zijn niet gunstig voor de machtspartij van de Ruttejaren. Het enige dat meezit voor de VVD, is dat een belangrijke concurrent van de afgelopen decennia – het CDA – zo mogelijk in nog grotere problemen zit.

Steun OnsNieuws

Via paypal

pay

Donaties via onze IBAN
Vermeld u e-mail a.u.b
OPEN BANK, S.A.

IBAN:ES0900730100550594088873

BIC: OPENESMMXXX

Dank bij voorbaat voor uw steun
Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Facebook

Indignatie

Oorlogsverklaring in de Oostzee

Zoals we gisteren meldden zijn drie van de vier Nord Stream-pijpleidingen in de Oostzee beschadigd door explosies. Geen toeval, zeggen deskundigen. Er wordt volop gespeculeerd over de mogelijke saboteurs. De… [...]

Amerikaanse hypocrisie kent geen grenzen

Een Amerikaanse president die Rusland beschuldigt van het schenden van het VN-handvest, zoals Trump die Biden beschuldigt van het kijken naar porno President Bidens veroordeling van Rusland bij de VN… [...]

Spelen met vuur: Oekraïne dringt aan op kernoorlog

Oekraïne: Kiev kan niet wachten op escalatie De alom aanwezige berichten over de oorlog in Oekraïne, die voor velen na zeven maanden al routine zijn geworden, bevatten ook de herhaalde… [...]

Amerikaanse sabotage denkbaar: gasterreur en zijn profiteurs…

Sinds maandag zijn er enorme lekken in drie “Nord Stream“-strengen: een professionele terreurdaad gericht tegen de gasvoorziening van ons continent. Hierdoor gaan alle alarmbellen af ​​en wordt er naar de dader… [...]

Sabotage

Lekken in de pijpleidingen van Nordstream I en Nordstream II duiden op sabotage. Zweedse autoriteiten waarschuwen de scheepvaart voor twee levensgevaarlijk lekken in Nordstream I op een steenworp afstand van van het Deense eiland… [...]

SDB

RSS Error: A feed could not be found at `https://www.stopdebankiers.com/feed/`; the status code is `503` and content-type is `text/html`

ONS NIEUWS is NIEUW, eerlijk en onafhankelijk, daarom is het tijd voor onze actie. 

Ten eerste aan al onze bezoekers, wij wensen jullie een mooie week met veel zon. Het is doneer actiedag bij Ons Nieuws.

STEUN ONS WERK MET EEN DONATIE, KLEIN GROOT MAAKT NIET UIT WIJ ZIJN BLIJ MET ELK BEDRAG

wij zullen zeer dankbaar zijn.

KLIK HIER OM TE DONEREN

We use cookies to personalise content and ads, to provide social media features and to analyse our traffic. We also share information about your use of our site with our social media, advertising and analytics partners. View more
Cookies settings
Accept
Privacy & Cookie policy
Privacy & Cookies policy
Cookie name Active

Wie zijn we

Voorgestelde tekst: Ons site adres is: https://onsnieuws.com.

Reacties

Voorgestelde tekst: Als bezoekers reacties achterlaten op de site, verzamelen we de gegevens getoond in het reactieformulier, het IP-adres van de bezoeker en de browser user agent om te helpen spam te detecteren. Een geanonimiseerde string, gemaakt op basis van je e-mailadres (dit wordt ook een hash genoemd) kan worden gestuurd naar de Gravatar dienst indien je dit gebruikt. De privacybeleid pagina van de Gravatar dienst kun je hier vinden: https://automattic.com/privacy/. Nadat je reactie is goedgekeurd, is je profielfoto publiekelijk zichtbaar in de context van je reactie.

Media

Voorgestelde tekst: Als je een geregistreerde gebruiker bent en afbeeldingen naar de site upload, moet je voorkomen dat je afbeeldingen uploadt met daarin EXIF GPS locatie gegevens. Bezoekers van de site kunnen de afbeeldingen van de site downloaden en de locatiegegevens inzien.

Cookies

Voorgestelde tekst: Wanneer je een reactie achterlaat op onze site, kun je aangeven of je naam, je e-mailadres en site in een cookie opgeslagen mogen worden. Dit doen we voor je gemak zodat je deze gegevens niet opnieuw hoeft in te vullen voor een nieuwe reactie. Deze cookies zijn een jaar lang geldig. Indien je onze inlogpagina bezoekt, slaan we een tijdelijke cookie op om te controleren of je browser cookies accepteert. Deze cookie bevat geen persoonlijke gegevens en wordt verwijderd zodra je je browser sluit. Zodra je inlogt, zullen we enkele cookies bewaren in verband met je login informatie en schermweergave opties. Login cookies zijn 2 dagen geldig en cookies voor schermweergave opties 1 jaar. Als je "Herinner mij" selecteert, wordt je login 2 weken bewaard. Zodra je uitlogt van je account, worden login cookies verwijderd. Wanneer je een bericht wijzigt of publiceert wordt een aanvullende cookie door je browser opgeslagen. Deze cookie bevat geen persoonlijke data en heeft enkel het post ID van het artikel wat je hebt bewerkt in zich. Deze cookie is na een dag verlopen.

Ingesloten inhoud van andere sites

Voorgestelde tekst: Berichten op deze site kunnen ingesloten inhoud bevatten (bijvoorbeeld video's, afbeeldingen, berichten, enz.). Ingesloten inhoud van andere sites gedraagt zich exact hetzelfde alsof de bezoeker deze andere site heeft bezocht. Deze sites kunnen gegevens over je verzamelen, cookies gebruiken, extra tracking van derde partijen insluiten en je interactie met deze ingesloten inhoud monitoren, inclusief het vastleggen van de interactie met ingesloten inhoud als je een account hebt en ingelogd bent op die site.

Met wie we je gegevens delen

Voorgestelde tekst: Als je een wachtwoord reset aanvraagt, wordt je IP-adres opgenomen in de reset e-mail.

Hoelang we je gegevens bewaren

Voorgestelde tekst: Wanneer je een reactie achterlaat dan wordt die reactie en de metadata van die reactie voor altijd bewaard. Op deze manier kunnen we vervolgreacties automatisch herkennen en goedkeuren in plaats van dat we ze moeten modereren. Voor gebruikers die zich op onze site registreren (indien aanwezig), slaan we ook de persoonlijke informatie op die ze verstrekken in hun gebruikersprofiel. Alle gebruikers kunnen op ieder moment hun persoonlijke informatie bekijken, bewerken of verwijderen (behalve dat ze hun gebruikersnaam niet kunnen wijzigen). Site beheerders kunnen deze informatie ook bekijken en bewerken.

Welke rechten je hebt over je gegevens

Voorgestelde tekst: Als je een account hebt op deze site of je hebt reacties achter gelaten, kan je verzoeken om een exportbestand van je persoonlijke gegevens die we van je hebben, inclusief alle gegevens die je ons opgegeven hebt. Je kan ook verzoeken dat we alle persoonlijke gegevens die we van je hebben wissen. Dit bevat geen gegevens die we verplicht moeten bewaren in verband met administratieve, wettelijke of beveiligings doeleinden.

Waar we je gegevens naartoe sturen

Voorgestelde tekst: Mogelijk worden reacties van bezoekers gecontroleerd via een geautomatiseerde spamdetectie service.
Save settings
Cookies settings